Kumaş Gramajı Nasıl Hesaplanır?
Kumaş gramajı, bir metrekare kumaşın gram cinsinden ağırlığıdır ve g/m² ya da GSM olarak yazılır. Hesap için kumaştan alanı bilinen bir parça kesilir, hassas terazide tartılır ve ağırlık alana bölünür. Denimde aynı değer çoğu zaman ons (oz/yd²) ile verilir. 1 oz/yd² yaklaşık 33,9 g/m² eder.
Gramaj hesaplama formülü
Gramaj (g/m²) = Numunenin ağırlığı (g) ÷ Numunenin alanı (m²)
Alan santimetrekare ile ölçüldüyse önce metrekareye çevrilir: 100 cm² = 0,01 m². Bu yüzden 100 cm²'lik numunede tartılan gram değeri 100 ile çarpılarak g/m² bulunur.
Kumaş gramajı adım adım nasıl ölçülür?
Kumaş gramajı, alanı bilinen bir numune kesilip 0,01 g hassasiyetli terazide tartılarak ölçülür. Bunun için kesim aleti (daire kesici ya da cetvel ve makas), terazi ve düz bir masa yeter.
Atölyede yapılan ölçüm hızlı kontrol içindir, siparişte anlaşmazlık çıktığında ise standarda göre hazırlanmış laboratuvar raporuna bakılır.
- Kumaşı, düz ve gerilmeden, en az bir gün bulunduğu ortamda bekletin. Nemi değişen kumaşın ağırlığı da değişir.
- Numuneyi kumaş kenarından (kenar dokusu, selvedge) uzakta, topun ortasına yakın bir yerden alın.
- Alanı bilinen bir parça kesin. Daire kesiciler genellikle 100 cm²'lik numune çıkarır. Makasla kesilmiş 10 × 10 cm kare de iş görür.
- Numuneyi teraziye koyun ve gramı not edin.
- Ağırlığı alana bölün. Kumaşın farklı yerlerinden en az üç numune alıp ortalamasını kullanın.
Örnek hesap
100 cm²'lik daire numune 3,40 g geliyor.
- 3,40 g ÷ 0,01 m² = 340 g/m²
- 340 ÷ 33,906 = yaklaşık 10 oz/yd²
Makasla kesilmiş 20 × 25 cm numune 17,2 g geliyorsa alan 500 cm², yani 0,05 m²'dir. 17,2 ÷ 0,05 = 344 g/m².
Terazinin hassasiyeti sonucu neden değiştirir?
100 cm²'lik numunede terazideki her 0,1 g, sonuçta 10 g/m² eder. Tek ondalıklı bir terazi aynı kumaşı 340 de gösterebilir, 350 de. Denimde bu, yaklaşık 0,3 oz fark demek. Küçük numunede iki ondalıklı (0,01 g) terazi bu yüzden şart.
Gramajı hangi standartlar tarif eder?
Kumaş gramajının nasıl ölçüleceğini ISO 3801, EN 12127 ve ASTM D3776 tarif eder. Ölçümden önce kumaşın hangi ortamda bekletileceğini ise ISO 139 belirler. Dokuma kumaşta ISO 3801 ve Türk Standardı TS 251, küçük numunede EN 12127 kullanılır. ABD'li alıcılar çoğunlukla ASTM D3776 ister.
| Standart | Ne için |
|---|---|
| ISO 3801 / TS 251 | Dokuma kumaşta metre ve metrekare ağırlığı, 5 yöntem |
| EN 12127 | Küçük numune, 100 cm²'lik 5 parça |
| ASTM D3776 | Top, tam en, küçük parça ve dar kumaş için 4 seçenek |
| ISO 139 | Ölçümden önce kumaşın bekletileceği ortam |
ISO 139'daki standart ortam 20 ± 2 °C sıcaklık ve %65 ± 4 bağıl nemdir. Taraflar anlaşırsa aynı toleranslarla 23 °C ve %50 nem de kullanılabilir. Kumaş, 2 saat arayla yapılan tartımlarda ağırlığı %0,25'ten fazla değişmeyene kadar bu ortamda bekletilir.
ASTM D3776'nın küçük parça seçeneğinde sonuç yalnız o numune için geçerlidir. Topun tamamını temsil ettiği varsayılmaz. Kartela parçasının gramajı, topun gramajı demek değildir.
Oz ve g/m² nasıl çevrilir?
Oz/yd² değeri 33,906 ile çarpılarak g/m²'ye çevrilir, çünkü 1 oz/yd², 33,906 g/m²'ye eşittir. Bu değer onsun (28,3495 g) ve yarda karenin (0,8361 m²) tanımlarından hesaplanır.
- oz/yd² → g/m²: oz değerini 33,906 ile çarpın.
- g/m² → oz/yd²: g/m² değerini 33,906'ya bölün.
Denimde sık geçen oz değerlerinin g/m² karşılığı
| oz/yd² | g/m² | g/m (150 cm) |
|---|---|---|
| 6 | 203 | 305 |
| 8 | 271 | 407 |
| 10 | 339 | 509 |
| 12 | 407 | 610 |
| 14 | 475 | 712 |
| 16 | 542 | 814 |
| 18 | 610 | 915 |
| 21 | 712 | 1.068 |
Son kolon, eni 150 cm olan kumaşın bir metresinin ağırlığıdır. Değerler tam sayıya yuvarlandı.
Yuvarlak g/m² değerlerinin oz karşılığı
| g/m² | oz/yd² | g/m (150 cm) |
|---|---|---|
| 200 | 5,9 | 300 |
| 250 | 7,4 | 375 |
| 300 | 8,8 | 450 |
| 350 | 10,3 | 525 |
| 400 | 11,8 | 600 |
| 450 | 13,3 | 675 |
| 500 | 14,7 | 750 |
Metre ağırlığı ile metrekare ağırlığı arasındaki fark nedir?
Metre ağırlığı, bir metre top uzunluğunun ağırlığıdır ve kumaş enine bağlıdır. Gramaj ise enden bağımsızdır. Kumaş tedarikçileri ağırlığı bazen metrekare yerine bir metre top uzunluğu için (g/m ya da "gr/mt") verdiğinden, iki değeri karşılaştırmak için kumaş eni kullanılır:
g/m² = Metre ağırlığı (g/m) ÷ Kumaş eni (m)
Eni 150 cm olan ve metresi 510 g gelen kumaşın gramajı 510 ÷ 1,50 = 340 g/m²'dir. Aynı metre ağırlığı 140 cm ende 364 g/m² eder. Tekliflerde en yazılmadan verilen metre ağırlığı bu yüzden karşılaştırma için yetmez. En, kenar dokusu dahil mi, kesilebilir en mi, onu da sorun.
Yıkama gramajı değiştirir mi?
Evet, yıkama kumaş gramajını değiştirir. Denim yıkamada çeker, aynı lif daha küçük bir alana toplanır ve metrekare ağırlığı artar. Taş ve aşındırma işlemleri ise kumaştan lif alır, ağırlığı düşürebilir.
Hangisinin ağır basacağı kumaşa ve yıkama reçetesine bağlı olduğu için tek bir oran vermek doğru olmaz.
Kartelada verilen ağırlığın yıkama öncesine mi sonrasına mı ait olduğu her zaman yazılmaz. Tedarikçiye sorun. Bitmiş üründe hedeflenen bir ağırlık varsa sipariş belgesinde iki değer ayrı yazılmalı:
- ham kumaş gramajı (yıkama öncesi),
- yıkama sonrası beklenen gramaj ve kabul edilen tolerans.
Kartela ile top gramajı neden farklı çıkar?
Kartela ile gelen top arasında gramaj farkı görüldüğünde önce ölçüm koşuluna bakın. Tedarikçiyle konuşmadan önce şu sırayla kontrol edin:
- Numune nereden alındı? Kenar dokusuna yakın kesilen parça, topun ortasından farklı tartar.
- Kumaş bekletildi mi? Nemli depodan gelen kumaş, kuru ortamda bekleyen kumaştan ağır gelir.
- Hangi en esas alındı? Metre ağırlığından hesaplanan gramajda kenar dokusu dahil en ile kesilebilir en farklı sonuç verir.
- Değer yıkama öncesine mi, sonrasına mı ait? İki değer karşılaştırılıyorsa ikisi aynı durumda olmalı.
- Aynı lot mu? Farklı boya ya da dokuma partisinden gelen toplar arasında fark olabilir.
- Terazi kaç ondalıklı? 100 cm²'lik numunede 0,1 g, 10 g/m² eder.
Bu altı soruya cevap aynıysa ve fark sürüyorsa, standarda göre yapılmış bir laboratuvar testine gidin.
Siparişte gramaj nasıl yazılmalı?
Siparişte gramaj; birim, yıkama durumu, tolerans ve ölçüm yöntemiyle birlikte yazılır. Gramaj kumaşın fiyatını, ürünün dökümünü, dikimde iğne ve makine ayarını etkiler. Kumaş ağırlaştıkça bitmiş ürün de ağırlaşır ve ağırlığa göre hesaplanan kargo ile navlun maliyeti buna göre artar.
- Birim: g/m² ya da oz/yd². İkisi birlikte yazılırsa hangisinin esas olduğu belirtilir.
- Durum: yıkama öncesi ya da yıkama sonrası.
- Tolerans: kabul edilen alt ve üst sınır.
- Yöntem: ölçümün yapılacağı standart (örneğin ISO 3801 ya da ASTM D3776).
Gramaj standartları ölçümün nasıl yapılacağını tarif eder, kabul toleransı koymaz. Tolerans alıcı ile tedarikçi arasında belirlenir ve sipariş belgesine yazılır.
Hafif ve ağır gramajlı denimi nasıl kesip diktiğimizi denim üretimi sayfasında, chino ve gabardin gibi dokumaları dokuma ve non-denim üretimi sayfasında anlattık.
Farklı gramajlardaki modelleri kadın denim pantolon ve erkek denim pantolon koleksiyonlarında görebilirsiniz. Üretim hattımızı keşfedin.
Sık sorulan sorular
GSM ne demek?
GSM, İngilizce "grams per square metre" ifadesinin kısaltmasıdır ve metrekare başına gram anlamına gelir. Türkçede gramaj ya da g/m² olarak kullanılır. 300 GSM bir kumaşın bir metrekaresi 300 gram gelir.
Terazi olmadan kumaş gramajı bulunur mu?
Kesin değer bulunmaz. Tedarikçinin verdiği metre ağırlığı ve en biliniyorsa yukarıdaki formülle hesaplanabilir. Elle tartarak ya da kalınlığa bakarak yapılan tahmin sipariş için yeterli değildir.
12 oz denim kaç gram?
12 oz/yd² denim yaklaşık 407 g/m²'dir (12 × 33,906).
Kaynaklar
- ISO 3801:1977, Textiles, Woven fabrics, Determination of mass per unit length and mass per unit area
- ISO 139:2005, Textiles, Standard atmospheres for conditioning and testing
- EN 12127:1997, Textiles, Fabrics, Determination of mass per unit area using small samples
- ASTM D3776/D3776M-20 (2025), Standard Test Methods for Mass Per Unit Area (Weight) of Fabric
- NIST, ons ve yarda birim tanımları (SI dönüşümleri)
